Rozwiązanie umowy agencyjnej w prawie francuskim

Wiele polskich firm dystrybuje swoje produkty na francuskim rynku za pośrednictwem francuskich przedstawicieli handlowych. W przypadku zerwania umowy przez zleceniodawcę, artykuł L.134-12 francuskiego Kodeksu handlowego przewiduje: „w przypadku ustania stosunków ze zleceniodawcą, przedstawiciel handlowy ma prawo do odszkodowania za poniesione szkody”.

Jaka jest wysokość świadczenia wyrównawczego ?

Polscy klienci nie mogą kierować się logiką rodzimego kodeksu cywilnego, myśląc że jedynie wzrost liczby klientów czy obrotów w wyniku działań przedstawiciela handlowego, mógłby zapewnić agentowi wypłatę odszkodowania. W prawie polskim, świadczenie wyrównawcze nie ma charakteru  bezwzględnego – w art. 7644 KC wprowadzono bowiem katalog sytuacji, których zaistnienie wyłącza możliwość dochodzenia przez agenta tego świadczenia.

Natomiast, prawo francuskie chroni przedstawiciela handlowego, zapewniając mu automatycznie przyznanie świadczenia wyrównawczego i to bez konieczności wykazania przez niego konkretnych strat. Odszkodowanie przysługujące przedstawicielowi handlowemu jest kwestią porządku publicznego, co oznacza że strony nie mogą wyłączyć go umownie. Według artykułu L. 134-16 francuskiego Kodeksu spółek handlowych: „Uznaje się za nieważne wszelkie postanowienia i umowy sprzeczne z artykułem L. 134.12”.

Odszkodowanie ma zrekompensować przedstawicielowi handlowemu juz sam fakt utraty danego klienta w wyniku rozwiązania umowy agencyjnej: udział w rynku, który agent traci, a który polski klient zyskuje, rezygnując z jego usług, oznacza dla agenta utratę potencjalnych prowizji związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Jeśi wysokość tego odszkodowania zależy od oceny sądów trzeba wiedzieć, że wielu francuskich sędziów niemal systematycznie szacuje wysokość odszkodowania wyrównawczego do wysokości dwoch lat prowizji brutto. Obliczenia są dokonywane w oparciu o średnią z trzech lat poprzedzających rozwiązanie umowy agencyjnej. Odszkodowanie należne przedstawicielowi powinno być obniżone w przypadku gdy umowa między stronami miała charakter krótkoterminowy. Ta sytuacja jest brana pod uwagę przez niektóre sądy w celu oszacowania odszkodowania wyrównawczego do wysokości niższej od dwóch lat trwania umowy agencyjnej.

A co jesli agent dopuści się uchybień  ?

Aby uniknąć konieczności płacenia jakiegokolwiek odszkodowania, jedynym rozwiązaniem jest wykazanie, że zgodnie z artykułem L. 134-13 1° Kodeksu handlowego „rozwiązanie umowy zostało spowodowane przez poważne uchybienie przedstawiciela handlowego.”

Należy jednak pamiętać, że ciężar udowodnienia przedstawicielowi handlowemu popełnienia poważnego uchybienia spoczywa na zleceniodawcy/kliencie, co nie zawsze jest rzeczą łatwą.

Francuscy sędziowie Sądów Gospodarczych, gdzie zasiadają sędziowie niezawodowi, nie wszystkie uchybienie umowne agenta zakwalifikują jako „na tyle poważne” aby pozbawić go tym samym prawa do należnego mu odszkodowania wyrównawczego. Można wręcz stwierdzić, że w praktyce, francuscy sędziowie z wielką ostrożnością, oceniają popełnienie przez agenta „poważnego uchybienia”, które określają w sposób abstrakcyjny: „Poważne uchybienie przedstawiciela handlowego to takie, które uzasadnia niezwłocznie rozwiązanie szkodliwej dla wspólnych celów umowy i które uniemożliwia utrzymanie stosunku umownego”(Sąd kasacyjny, 21 czerwca 2011, n°10-19902).

Według francuskich sądów, sam fakt nieefektywności przedstawiciela handlowego, bądz niewywiązywania się przez niego z narzuconych zadań są niewystarczające do ustalenia popełnienia poważnego uchybienia. Francuski Sąd Najwyższy orzekł, że nie popełnił poważnego uchybienia przedstawiciel handlowy, który nie przestrzegał umownych z powodu stagnacji gospodarczej.

Natomiast francuscy sędziowie uznali istnienie poważnego uchybienia w odniesieniu do przedstawiciela handlowego w sytuacji w której agent kontaktował się w sposób chaotyczny z klientami – czyniąc obietnice niemożliwe do spełnienia, pomimo ostrzeżeń zleceniodawcy i który, odmówił przestrzegania reguł sprzedaży oraz ustalił osiągnięcie wyników powyżej zalecanych na poziomie krajowym (Sąd apelacyjny w Paryżu, 4e ch. B, 4 października1996, Socopral c/ Sté Domaines Michel Bernard).

Ważnym elementem dowodowym będzie tu korespondencja majlowa pomiędzy stronami, za pomocą której zleceniodawca może udokumentować udzielane przedstawicielowi handlowemu polecenia i jego odpowiedzi. W przypadku uchybień ze strony agenta, zleceniodawca powinien systematycznie dawać wyraz swemu niezadowoleniu, najlepiej na piśmie, nie czekając do samego momentu rozwiązania umowy agencyjnej. Należy pamietać, że brak reakcji na uchybienia agenta jest często interpretowane przez francuskie sądy jako dowód na to, że jego uchybienie nie mogło być „dostatecznie poważne”, jeśli  było tolerowane przez zleceniodawcę.